fbpx

Tekst: Agata Chmielewska

Bauhaus narodził się w 1919 roku i od początku swej działalności związany jest z czterema najważniejszymi architektami-wizjonerami XX wieku, tj. Francuzem Le Corbusierem i trzema Amerykanami: Walterem Gropiusem, Frankiem Lyodem Wrightem i Ludwigiem Miesem van der Rohe. Różne charaktery i poglądy, różne drogi twórcze, które na stałe wyznaczyły nowe podejście do projektowania, uwzględniające relacje człowieka z jego otoczeniem i jej wpływ na innych. Walter Gropius przejmuje uczelnię w Weimarze założoną przez belgijskiego projektanta Henry’ego van de Velde w 1919 roku, później od 1925 roku działającą w Dessau i w latach 1932-1933 w Berlinie. W manifeście i programie Bauhausu Gropiusa z 1919 roku czytamy, że sztuka do tej pory zamknięta w swych starych tradycyjnych ramach może być uratowana dzięki wysiłkowi wszystkich rzemieślników. Artysta jest rzemieślnikiem, sztuka i rzemiosło muszą tworzyć jedność. Głównym celem programu nauczania jest zjednoczone dzieło sztuki, w którym nie ma rozróżnienia między sztuką monumentalną a dekoracyjną. Kształcenie w Bauhausie obejmowało praktyczne i naukowe podejście do pracy twórczej: wszystkie gałęzie rzemiosła – architekturę, malarstwo, rzeźbę. Szkolenia rzemieślnicze stanowiły podstawę wszystkich zajęć dydaktycznych, a każdy student musiał kształcić się w zakresie szeroko pojętego rzemiosła. Z racji służebnej roli szkoły nie było podziału na uczniów i nauczycieli, tylko na mistrzów, czeladników i praktykantów. Wynikało to ze sposobu ułożenia programu warsztatów na wzór średniowiecznej gildii.

Bauhaus był nurtem, szkołą i rewolucją, której głównym założeniem stało się połączenie projektowania nowych form ze sztuką, przy zerwaniu ich historycznych, ograniczających więzów. Rzemieślnik był tożsamy z artystą, architektem czy przemysłowcem, a technologia i przemysł jego istotnym narzędziem. Bauhaus był miejscem, które miało dać nowe pole i narzędzia do nauki oraz eksperymentowania zarówno projektantom, jak i artystom. W celu poszukiwania i przedefiniowania na nowo języka architektury, projektowania i sztuki. Funkcjonalność stała się zatem wartością nadrzędną w projektowaniu, w której należało uwzględnić biologię, socjologię, psychologię, a także ergonomię.

Walter Gropius i jego kolejni następcy mieli nadzieję, że szkoła zniesie podział między „sztuką stosowaną”, którą pojmowano jako mniej wzniosłą, bo „komercyjną”, a „sztukami pięknymi” – co miało wynikać z priorytetu kreatywności, wolności, indywidualności przy ścisłej dyscyplinie naukowej. Po czternastu latach istnienia szkoły – najpierw w Weimarze, potem w Dessau, z własnym budynkiem, na końcu w Berlinie w latach 1932-1933 – Bauhaus stanowił centrum nowej myśli, która – nawet po zamknięciu, po dojściu Hitlera do władzy – rozprzestrzeniła się na cały świat wraz z jej głównymi założeniami wizjonerskimi.

Naczelne idee Bauhausu nie ograniczały się tylko do sfery materialnej, ale przede wszystkim kładły nacisk na naukę i eksperymenty. W jaki sposób materia, przestrzeń, architektura oddziaływały na człowieka, wyzwalając w nim konkretne zachowania oraz determinując jego odczucia w czynnościach dnia codziennego. Funkcja stała się wartością nadrzędną w stosunku do formy. Ornamenty zastąpił minimalizm i funkcjonalność w kreowaniu na nowo przestrzeni prywatnej i publicznej.

Z polskich akcentów świata Bauhausu należy wydobyć zapomniane nazwiska projektantów, takich jak: Adolf Szyszko-Bohusz, Andrzej Pronaszko czy Włodzimierz Padlewski. Wprowadzili oni do polskiego meblarstwa technologię opartą na stosowaniu rur stalowych i opowiadania się po stronie postulatów funkcjonalizmu.

Z okazji przypadającego w tym roku 100-lecia Bauhausu na terenie Niemiec, a także poza granicami, można oglądać wiele wystaw jubileuszowych.  Jak pisze w swej książce „B jak Bauhaus” Deyan Sjudjic , wybitny krytyk designu i wieloletni dyrektor Design Museum w Londynie: „każde pokolenie potrzebuje własnej wystawy Bauhausu, ale opowieść pozostaje niezmienna…”.

Tak jak wiek temu, tak i teraz, w setną rocznicę powstania szkoły i idei Bauhausu zadajemy sobie pytania dotyczące człowieka w świecie, jego relacji z otoczeniem, środowiskiem, wzajemnym oddziaływaniem przyrody i człowieka. Na tle tak szybko zmieniającej się rzeczywistości, zmieniających się trendów, mód i informacji, zadziwiająco aktualne są projekty z czasów Bauhausu, wiele z nich na stałe weszło do estetyki współczesności i mimo upływu lat dalej nas zachwycają i pięknie „budują” dzisiejsze wnętrza.

Sporo projektów mebli zaprojektowanych w latach działania Bauhausu bądź reinterpretujących jego estetykę znajdziemy wśród marek portfolio Galerii Wnętrza. Część z nich mogliśmy „na żywo” zobaczyć na wystawie z okazji 100-lecia Bauhausu zorganizowanej przez „Stowarzyszenia LoveOriginal” w  Poznaniu w ramach Areny Design 2019. Najważniejsze z nich to: fotel Genni 1935 Gabriele Mucchi, Chichibio 1932 Gino Levi Montalcini, fotel Follia 1934 i Sant’Ellia 1936 Giuesppe Terragni czy biurko Comacina 1930 i stół Fenice 1936 Pierro Bottoni włoskiej marki Zanotta, której produkty już jako ikony designu w imponującej liczbie prezentowane są na 49 stałych wystawach muzeów wzornictwa i designu na całym świecie.

Mówiąc o Bauhausie, nie można pominąć postaci projektantki Eileen Gray, której projekty znajdziemy w innej marce z oferty Galerii WnętrzaClassiCon. Wprawdzie Eileen Gray sprzeciwiała się traktowaniu domu jako „maszyny do mieszkania”, gdyż według niej dom powinien opierać  się na emocjach i „mieć duszę”. Wyznawała jednak idee funkcjonalizmu, a w swoich projektach, jak napisał Deyan Sudjic: „opiewała poezję mechanizmów w (…) oszczędnie eleganckich regulowanych krzesłach, lampach, stołach i lustrach”. Eileen jest dziś uważana za jedną z najważniejszych artystek XX wieku, a jej projekty sprzedawane są w postaci niezwykle kosztownych licencjonowanych replik. Najważniejsze jej projekty to: Roattino 1931, Ocassional table 1927, konsola Rivoli 1928, fotel Non Conformist 1926, Day bed 1925, fotel Bonaparte 1935, fotel Bibendum 1926, Adjustable table E 1927, Brick screen 1922-25, De Stijl  1922, stół Duble X 1928.

Agata Chmielewska
Galeria Wnętrza
                                                                                                                   www.galeriawnetrza.pl

ul. Szwedzka 5a
55-040 Bielany Wrocławskie
tel. 71 7818550

ul. Wolnica 7/8
61-736 Poznań
tel. 61 8510467